O stronie

    "Wy macie przenieść ku przyszłości to całe olbrzymie doświadczenie dziejów, któremu na imię Polska". To zdanie Jana Pawła II stało się inspiracją dla stworzenia niniejszej strony. Śpiew nabożny jest ważnym elementem owego "doświadczenia dziejów". Należy on jednak do najsłabiej zbadanych elementów naszej kultury muzycznej. Przez ostatnie lata był traktowany jako coś gorszego, prymitywnego. Do dziś w szkołach muzycznych kształcących organistów pokutuje przekonanie, że śpiew "starych babek" nie ma żadnej większej wartości, i dopiero wykształcony muzyk ma nauczyć ciemny lud, jak należy śpiewać. Tymczasem śpiew nabożny, to całe bogactwo "środków wyrazu", które należałoby zbadać, opisać i traktować na równi z innymi sposobami muzykowania.
Podstawową cechą śpiewu nabożnego jest jego naturalność. Śpiewak nie sili się na jakiś wielki artyzm, nie wypruwa sobie płuc żeby podołać kilometrowym frazom, nie stosuje wspaniałej emisji tworzącej piękny, "okrągły" dźwięk, on śpiewa ot tak, "po prostu". Śpiew jest powolny, ale za to głośny, frazy są krótkie, rozdzielone stosunkowo długimi pauzami, potrzebnymi do wzięcia oddechu. Oddech nierzadko przypada w środku słowa. Śpiewak przerywa wtedy śpiew, bierze oddech i kontynuuje od następnej sylaby. Powolność była zalecana przez dawne śpiewniki, które twierdziły, że im wolniej, tym pobożniej. Jak napisałem wyżej wolne tempo, pozwala na śpiew głośny, całym sobą. Śpiewak się nie oszczędza, bo śpiew jest wyrazem jego miłości, a ta właśnie się nie oszczędza. Nie jest to śpiew dla oklasków, jest to śpiew dla Boga.
Drugą ważną cechą śpiewu nabożnego jest stosowanie ozdobników. Muzyka która jest żywa nie obejdzie się bez zdobienia. W śpiewie nabożnym podstawowym sposobem ozdabiania melodii jest stosowanie stroju nierównomiernie temperowanego. Oprócz tego bardzo często występują obiegniki i zmiany rytmiczne.
Kolejnym charakterystycznym zjawiskiem jest dosyć duża wariabilność melodii. Jest to cudowna różnorodność, scalająca lokalne społeczności i pomagająca im wyśpiewać przed Bogiem siebie, według zakodowanych gdzieś głęboko i często nawet nie uświadomionych wzorców śpiewania i przetwarzania melodii.
Teksty pieśni nabożnych są bardzo często oparte na Piśmie Świętym i stanowią jego swoistą medytację. Powolny, spokojny i głośny śpiew całym sobą, pozwala na to, żeby Słowo przeniknęło w głąb duszy człowieka, i tam dokonywało cudu uświęcenia. Czynnikiem sprzyjającym jest fakt, że kilkunastozwrotkowe pieśni trwają dość długo, oraz to, że w danym okresie liturgicznym dana pieśń powinna być śpiewana kilka razy.
I najważniejsze. Jest to śpiew wykonywany sercem. Kiedyś pozwoliłem sobie na trochę bezczelne przyglądanie się twarzom ludzi śpiewających "Gorzkie Żale" w Wielki Piątek po liturgii, w kościele w Słomnikach k. Krakowa. Twarze te promieniały. Takie promieniejące twarze widziałem raz jeszcze, w sierpniu 2002 roku, gdy ludzie szli na krakowskie Błonia, żeby spotkać się z Janem Pawłem II.
Niniejsza strona zawiera skromną część tego, co nazywamy śpiewem nabożnym. Melodie, które tu zaprezentowałem bardzo często nie są tymi "oficjalnymi". Nie ma tu również nut, bo dobry śpiewnik ich po prostu nie posiada. Pragnąłbym, żeby ta strona, stała się przyczynkiem do zainteresowania się przez Państwa, którzy ją odwiedzacie, śpiewem kultywowanym w Waszych regionach. Pokolenie ludzi, którzy potrafią jeszcze tak śpiewać jest coraz mniej liczne. Wraz z nimi odchodzą stare pieśni. W pewnej chwili może się okazać, że bezpowrotnie utraciliśmy kontakt z naszymi korzeniami. Dlatego póki jeszcze jest czas, ratujmy ten skarbiec, podejmijmy dzieło, które odziedziczyliśmy po przodkach. "Wy macie przenieść ku przyszłości to całe olbrzymie doświadczenie dziejów, któremu na imię Polska"
Jeszcze kilka słów o mnie. Nazywam się Tomasz Baranek. Jestem absolwentem Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie i obecnie pracuję w jednej z krakowskich szkół. Śpiew religijny interesował mnie od bardzo dawna. W najwcześniejszych latach swojego życia zetknąłem się ze śpiewem nabożnym w najczystszej postaci, ponieważ od czwartego roku życia mieszkałem na wsi. Później były wędrówki muzyczne przez śpiewy oazowe. Potem zachwyt śpiewami dominikańskimi. W szkole muzycznej chciałem zrewolucjonizować śpiew kościelny, żeby "wreszcie było porządnie". Aż w końcu wróciłem do swoich korzeni. A zakosztowanie tylu różnych sposobów muzykowania w Kościele pozwala mi stwierdzić, że "wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej".
Kraków, dn. 24 kwietna 2006 r.

Powrót